„Sonar Kultury” to audycja Radia Praga, w której socjologia, antropologia i historia pomagają przyglądać się zjawiskom obecnym w naszej codzienności. W każdy czwartek o godz. 19:00 Ewelina, socjolożka, zabiera słuchaczy w podróż po tematach, które często mijamy obojętnie, choć mają ogromny wpływ na nasze życie.
Tym razem w „Sonarze Kultury” przyglądamy się niewidzialnej pracy – czynnościom, które wykonujemy na rzecz firm i instytucji, często nawet nie myśląc o nich jako o pracy.
Czy kiedy korzystamy z kasy samoobsługowej, sami wykonujemy część obowiązków pracownika? A kiedy wystawiamy opinię w internecie, publikujemy zdjęcie albo rozwiązujemy CAPTCHA – czy nasza aktywność może mieć wartość ekonomiczną?
POSŁUCHAJ TUTAJ:
Od sklepu do samoobsługi
Jednym z pierwszych przykładów przenoszenia części pracy na konsumentów była samoobsługa w handlu. W 1916 roku Clarence Saunders otworzył w Memphis sklep Piggly Wiggly, uznawany za pierwszy prawdziwy supermarket samoobsługowy. Klient sam wybierał produkty z półek, zamiast prosić sprzedawcę o ich podanie.
Pozornie niewielka zmiana oznaczała jednak zmianę organizacji pracy. Część czynności wykonywanych wcześniej przez pracowników przejął konsument.
Dziś jest to codzienność. Sami skanujemy produkty, drukujemy bilety, dokonujemy odprawy, składamy zamówienia i korzystamy z automatycznych systemów obsługi klienta.
Od konsumenta do użytkownika
Jeszcze ciekawszy etap przyniósł internet. Użytkownicy tworzą treści, komentują, publikują zdjęcia, wystawiają oceny i dostarczają platformom informacji o swoich zachowaniach.
Nie oznacza to, że każde kliknięcie jest pracą w tradycyjnym znaczeniu. Nasza aktywność może jednak tworzyć wartość dla firm – między innymi poprzez dane, treści i uwagę użytkowników.
Shoshana Zuboff określa część tego mechanizmu mianem „nadwyżki behawioralnej”. Dane dotyczące naszego zachowania mogą być wykorzystywane do przewidywania przyszłych zachowań i tworzenia modeli biznesowych opartych na informacji o użytkownikach.
McDonaldyzacja codzienności
George Ritzer opisywał proces „McDonaldyzacji” jako coraz większe podporządkowanie życia zasadom efektywności, mierzalności, przewidywalności i kontroli.
Kasa samoobsługowa, aplikacja czy automat nie są więc wyłącznie technologicznymi udogodnieniami. Są również elementami zmieniającymi sposób organizacji pracy, konsumpcji i codziennych relacji z instytucjami.
Praca, której nie nazywamy pracą
Od supermarketu z 1916 roku po współczesne platformy cyfrowe zmieniają się technologie, ale pozostaje ważne pytanie: kto wykonuje pracę i kto czerpie z niej wartość?
O tym, jak zmieniło się nasze miejsce w gospodarce i dlaczego coraz częściej jesteśmy jednocześnie konsumentami, użytkownikami i wykonawcami określonych czynności, rozmawiamy w „Sonarze Kultury”.
„Sonar Kultury” – Radio Praga, każdy czwartek, godz. 19:00. Prowadzi Ewelina Kotlicka – mgr Socjologii i Antropologii Społecznej
