Las był kiedyś czymś więcej niż miejscem pełnym drzew. W wielu kulturach uznawano go za przestrzeń świętą, zamieszkiwaną przez bóstwa lub duchy, a niektórych gajów nie wolno było nawet dotknąć. O tym, jak las kształtował wierzenia i kulturę człowieka, usłyszycie w najnowszym odcinku Sonaru Kultury.
Las jako miejsce święte
Dziś las kojarzy się przede wszystkim z odpoczynkiem, spacerami i – o tej porze roku – z grzybobraniem. Tymczasem przez większą część historii budził jednocześnie zachwyt i respekt. W wielu społecznościach był miejscem obrzędów, spotkań i modlitwy. Święte gaje istniały w starożytnej Grecji i Rzymie, odgrywały ważną rolę w kulturze Celtów, a źródła historyczne wskazują, że były również obecne wśród dawnych Słowian.
W Sonarze Kultury przyjrzycie się temu, dlaczego człowiek od tysięcy lat przypisywał lasom szczególne znaczenie i co te dawne wierzenia mówią o naszej relacji z naturą.
Dwie ciekawostki, które mogą zaskoczyć
Czy wiedzieliście, że w wielu regionach Indii do dziś istnieją święte gaje, z których – zgodnie z lokalną tradycją – nie wolno zabrać nawet opadłej gałęzi? Dzięki takim zwyczajom zachowały się niewielkie fragmenty lasów, będące ostoją rzadkich gatunków roślin i zwierząt.
Z kolei w Japonii las otaczający świątynię shintō nie jest jedynie elementem krajobrazu. Sam stanowi część przestrzeni sakralnej, a niektóre drzewa oznaczane są specjalnym sznurem shimenawa, który symbolicznie wskazuje ich wyjątkowy charakter.
Między antropologią a ekologią
Audycja nie będzie opowieścią o duchach ukrytych między drzewami, lecz próbą odpowiedzi na pytanie, dlaczego niemal wszystkie kultury świata tworzyły podobne opowieści o lasach. Zastanowicie się również, czy dawne tabu mogły – często nieświadomie – pełnić funkcję pierwszej ochrony przyrody.
To podróż przez geografię, antropologię, historię religii i kulturę, która pokazuje, że las od zawsze był czymś więcej niż tylko elementem krajobrazu.
Chcesz dowiedzieć się więcej?
Po wysłuchaniu audycji warto sięgnąć do literatury naukowej. Polecamy szczególnie:
– Mircea Eliade – Sacrum i profanum. O istocie religijności – klasyczną książkę o tym, jak różne kultury rozumiały przestrzeń świętą i miejsce człowieka w świecie.
– Eliza F. Kent – Sacred Groves and Local Gods: Religion and Environmentalism in South India – interesujące opracowanie pokazujące, jak lokalne wierzenia przyczyniły się do zachowania cennych fragmentów lasów w Indiach.
Zapraszamy do wysłuchania najnowszego odcinka Sonaru Kultury i do spojrzenia na las z zupełnie innej perspektywy. Być może podczas najbliższego spaceru lub grzybobrania stare drzewa okażą się nie tylko częścią krajobrazu, ale również świadkami historii, kultury i ludzkiej wyobraźni.
POSŁUCHAJ TUTAJ :
